Loading...
Trenutno ste u:  Medical  >  Izdanje Br. 57  >  Aktuelni tekst

Skrining za kolorektalni karcinom – iskustvo iz Doma zdravlja Bijelo Polje

Objavio   /  

Piše: dr Rade Ranitović
Karcinom debelog crijeva se nalazi na trećem mjestu po učestalosti među karcinomima uopšte. Učestalost je nešto veća kod muškog pola, a odnos oboljelih muškaraca prema ženama je 1,4:1. Nakon 40. godine života rizik za razvoj karcinoma debelog crijeva raste, rapidno se povećava nakon 50. godine, a vrh učestalosti doseže u životnom dobu od 60. do 75. godine.

Karcinom debelog crijeva se nalazi na trećem mjestu po učestalosti među karcinomima uopšte. Učestalost je nešto veća kod muškog pola, a odnos oboljelih muškaraca prema ženama je 1,4:1. Nakon 40. godine života rizik za razvoj karcinoma debelog crijeva raste, rapidno se povećava nakon 50. godine, a vrh učestalosti doseže u životnom dobu od 60. do 75. godine.

 

FAKTORI RIZIKA ZA NASTANAK KOLOREKTALNOG KARCINOMA:

1. Sporadični CRC (kolorektalni karcinom) čini oko 85% oboljelih.

2. Familijarni CRC čini 20% oboljelih. Skoro 25% obolje­lih ima pozitivnu porodičnu anamnezu karcinoma kolona, a njih 15% kod rođaka prvog reda. Što je veći broj oboljelih rođaka i što se karcinom javi u ranijim godinama, to je veći rizik obolije­vanja.

3. Zapaljenske bolesti kolona čine 1-2% oboljelih.

4. Nasljedni CRC čini 5-10% oboljelih.

1. Faktori rizika za pojavu sporadičnog karcinoma su: – Ishrana i rak debelog crijeva: zna se da prekomjerna tjelesna težina, masnoće u hrani (posebno životinjske masti), rafinisan šećer i ishrana bogata mesom (posebno crvenim mesom) dovode do češće pojave karcinoma debelog crijeva. Važan je i način pripreme mesa (proteini i masti pečeni na visokim temperaturama, npr. na roštilju, stvaraju potencijalno štetne supstance). Crveno meso je bogato gvožđem koje je prooksidant. Ovo gvožđe može da poveća stvaranje slobodnih radikala u kolonu, a oni mogu uzrokovati hronično oštećenje sluzokože crijeva ili pokrenuti druge karcinogene. Kod ljudi, unos crvenog mesa stimuliše stvaranje nitro jedinjenja za koja se zna da su karcinogeni. Ovi ljudi inače i konzumiraju manje voća i povrća i drugih antioksidanata. Nasuprot tome, postoje brojne studije koje pokazuju sman­jenje učestalosti ovog karcinoma kod osoba koje se pretežno hrane voćem i povrćem (posebno zaštitno dejstvo imaju kupus, kelj, brokoli, karfiol), mlijekom i mliječnim proizvodima. Savjetuje se tradicionalan mediteranski način ishrane sa maslinovim uljem (polifenoli), paprikom (lycopen), lukom (organski sulfidi), ribom, sirom, i što više sirovih namirnica; najviše se preporučuje dinstanje i kuvanje; izbjegavati pečenje, naročito pečenje po drugi put u istoj masnoći.

Nekoliko mehanizama je predloženo o načinu zaštitnog djelovanja vlakana u hrani: oni skraćuju vrijeme prolaska hrane kroz crijeva i time skraćuju izloženost crijeva dejstvu karcinogena, zatim oni razblažuju ili absorbuju različite potencijalne karcino­gene, uglavnom žučne soli, a od značaja su i produkti razgradnje vlakana. Ovo posebno važi za vlakna iz cijelog zrna žita, pšenice, voća i povrća, ali ne i za vlakna iz mahunastih biljaka. Ovaj zaštitni efekat je teško precizno dokazati jer je on obično povezan sa zdravim načinom života i ishranom, pa je teško tačno reći šta je konkretan uzrok pojave karcinoma.

- Zaštitni efekat ima unos kalcijuma koji ima sposobnost da vezuje i taloži žučne kiseline. Visok unos magnezijuma kod žena smanjuje rizik obolijevanja, a folati i B vitamin su važni za rad DNK. C i E vitamin, selen, zeleni čaj, hormonska terapija estrogenom, zatim unos aspirina i drugih nesteroidnih antiinflamatornih lijekova ima dokazan zaštitni efekat na sve stadijume karcinogeneze debelog crijeva, ali poslije 10 i više godina uzima­nja.

- Starost i rak debelog crijeva: rizik od razvoja karcinoma kolona naglo raste posle 40. godine života, a 90 odsto karcinoma se otkrije kod osoba starijih od 50 godina. Svaka osoba starija od 50 godina nosi pet odsto rizika da će do 74. godine razviti karci­nom kolona, odnosno 2,5 procenata rizika da će umrijeti od ovog karcinoma. Starije osobe češće obolijevaju od desnostranih karcinoma, dok mlađe osobe češće obolijevaju od karcinoma lijevog kolona i rektuma – samo pet odsto karcinoma debelog crijeva se javlja kod osoba mlađih od 40 godina.

- Pol i rak debelog crijeva kao faktor rizika ima izvjestan značaj jer je primijećeno veće obolijevanje od karcinoma rektuma kod muškaraca (30-50% češće), dok žene češće obolijevaju od karcinoma desnog kolona.

- Pušenje je kao faktor rizika za sve malignitete i ovdje prisutan, sa naglaskom na uticaj u stvaranju adenomatoznih polipa. Na primjer, pušenje cigareta sa uvlačenjem dima uzrok je za veliki broj karcinoma pluća, za razliku od pušenja na lulu i cigara.

- Alkohol i rak debelog crijeva (posebno pivo) je kod muškaraca povezano sa pojavom kolorektalnog karcinoma u mlađim godinama i češćom lokalizacijom tumora u završnim djelovima crijeva.

- Slaba fizička aktivnost i rak debelog crijeva – skoro je SZO potvrdila da vježbanje smanjuje incidencu obolijevanja karcinoma debelog crijeva. Svakodnevna, umjerena fizička aktivnost podstiče kontrakciju glatkih mišića zida crijeva, peristal­tiku, i time sprečava zatvor, čime se skraćuje vrijeme kontakta potencijalno kancerogenih supstanci sa ćelijama u sluzokoži crijeva.

Strana: 1 2

    Štampaj       Email
  •             NOVI BROJ PDF

    center

  • center

  • center

  • center
     

    center
     

    center
     

    center