Loading...
Trenutno ste u:  Medical  >  izdanje br. 121  >  Aktuelni tekst

Kašalj – simptom s više lica (II dio)

Objavio   /  

Prim. dr Milica Šofranac, pedijatar
Dom zdravlja Dika Marenić, Danilovgrad

Kašalj ima nekoliko funkcija. Najčešće je indikator postojeće bolesti, ali i važan odbrambeni mehanizam za “čišćenje” disajnih puteva, te tako predstavlja veoma važan koristan refleks. Međutim, ukoliko postane neefektivan, ekscesivan ili perzistentan, može u velikoj mjeri nepovoljno uticati na kvalitet života pacijenta. Zato će terapijska odluka zavisiti od toga koju funkciju kašalj ima u trenutku ispitivanja. Kada je kašalj samo indikator određene bolesti, terapijski cilj će prvenstveno biti usmjeren na liječenje uzroka, ali će se liječenje usmjeriti i na pokušaj da se kontroliše, spriječi ili eliminiše kašalj ljekovima…

kasaljKašalj je odbrambeni refleksni mehanizam kojim se eksplozivnim izdisanjem odstranjuje sekret i strana tijela iz dušnika i bronha. Po drugoj definiciji, kašalj je eksplozivni izdisajni pokret kojim se refleksno ili namjerno čiste disajni putevi.

Kašalj ima nekoliko funkcija. Najčešće je indikator postojeće bolesti, ali i važan odbrambeni mehanizam za “čišćenje” disajnih puteva, te tako predstavlja veoma važan koristan refleks. Međutim, ukoliko postane neefektivan, ekscesivan ili perzistentan, može u velikoj mjeri nepovoljno uticati na kvalitet života pacijenta. Zato će terapijska odluka zavisiti od toga koju funkciju kašalj ima u trenutku ispitivanja. Kada je kašalj samo indikator određene bolesti, terapijski cilj će prvenstveno biti usmjeren na liječenje uzroka, ali će se liječenje usmjeriti i na pokušaj da se kontroliše, spriječi ili eliminiše kašalj ljekovima.

Uzroci kašlja zavise od uzrasta bolesnika.

Kod djece su:

- infekcije gornjih i donjih disajnih puteva,

- HAL /hipertrofija limfnog ždrijelnog prstena/,

- sindrom slivanja sekreta niz zadnji zid ždrijela,

- kašalj poslije infekcija,

- alergijska kijavica,

- rinosinusitis / kod alergijskog rinitisa, adenoida ili deformacije nosne pregrade/,

- astma, – bronhitis, – nosna polipoza /mogući uzrok polipoze su alergija i cistična fibroza/,

- gastroezofagealna refluksna bolest /izaziva edem i hiperemiju postkrikoidnog područja/,

- kongenitalne anomalije /laringomalacija ili kongenitalni stridor, koji nastaje zbog mekoće    hrskavice i neuromuskularne nezrelosti grkljana, što izaziva hipotoniju supraglotičnih struktura, subglotična stenoza – kongenitalna ili stečena…/,

- srčana oboljenja,

- aspiracija stranih tijela,

- psihogeni kašalj,

- zagađenost okoline…

 

Kod odraslih osoba uzroci kašlja su:

- prehlada (nazeb, common cold),

- sindrom slivanja sekreta niz zadnji zid ždrijela,

- kašalj poslije infekcija,

- astma,

- hronični bronhitis,

- bronhiektazije,

- karcinom bronha,

- pušenje cigareta,

- psihogeni kašalj,

- kašalj indukovan primjenom ACE inhibitora,

- gastroezofagealna refluksna bolest – GERD…

NEKI UZROCI KAŠLJA

Uzrok Anamneza i status Dijagnostički pristup
AKUTNI
Infekcija gornjeg disajnog sistema (uključujući akutni bronhitis) Gušobolja, malaksalost,

Rinoreja, hiperemična, edematozna nazalna sluznica

Klinička obrada
Pneumonija (virusna, bakterijska, aspiracijska, rijetko gljivična) Temperatura, produktivni kašalj, otežano disanje, bol u grudima;

Čujno disanje ili znaci konsolidacije prilikom auskultacije

RTG pluća

U teških bolesnika s hospitalnom pneumonijom kultura sputuma i hemokultura

Postnazalni iscjedak (alergijskog, virusnog, bakterijskog porijekla) Glavobolja, gušobolja, mučnina;

Neravna sluznica zadnjeg zida orofarinksa, blijeda, edematozna nazalna sluznica

Klinička obrada

Ponekad odgovor na empirijsko liječenje antihistaminicima, dekongestivima i inhalatornim kortikosteroidima

U slučaju nejasne dijagnoze CT sinusa

Egzacerbacija HOPB Poznata dijagnoza HOPB;

Oslabljeni disajni zvukovi, weesing, dispnea, korištenje pomoćne resp.muskulat.

RTG pluća
Strano tijelo Nagli početak  bez znakova infekcije gornjeg disajnog sistema i konstitucijskih simptoma RTG pluća (u inspiriju i ekspiriju)

Bronhoskopija

 

Plućna embolija

 

Bol u grudima, otežano disanje, ubrzan rad srca

 

CT angiogram

Zatajenje srca Otežano disanje;

Sitni hropci prilikom auskultacije, ekstrasistolični srčani zvuk

RTG grudnog koša
HRONIČNI
Hronični bronhitis (pušači) Produktivni kašalj u većini dana u mjesecu ili 3 mjeseca u godini uzastopno 2 godine u bolesnika s poznatom HOPB ili s pušenjem u anamnezi, često nakašljavanje, dispnea RTG pluća

Testovi plućne funkcije

Postnazalni iscjedak (najvjerovatnije alergija) Glavobolja, gušobolja, mučnina;

Neravna sluznica zadnjeg zida orofarinksa, blijeda, edematozna nazalna sluznica

Klinička obrada

Ponekad odgovor na empirijsku primjenu antihistaminika i dekongestiva

Testiranje na alergiju

Gastroezofagealni refluks Pečenje u grudima ili stomaku koje se pojačava nakon određene vrste hrane, tjelesne aktivnosti ili u određenom položaju; kiseli ukus u ustima, naročito nakon buđenja; promuklost; hronični noćni ili ranojutarnji kašalj Klinička obrada

Odgovor na empirijsko liječenje blokatorima H 2ili inhibitorima protonske pumpe

Ako dijagnoza nije jasna, ponekad 24h. ezofagealna pH metrija

Astma Kašalj kao odgovor na različite provokativne činioce (npr. alergene, hladnoću,vježbu), zviždanje i otežano disanje,  mogu i ne moraju postojati Testovi plućne funkcije

Odgovor na empirijsko liječenje bronhodilatatorima

Nakon infekcije disajnog sistema Suvi, neproduktivni kašalj koji može trajati nedeljama ili mjesecima nakon akutne infekcije disajnog sistema U pravilu RTG grudnog koša
Inhibitori ACE Suvi, neproduktivni kašalj koji se može pojaviti danima ili mjesecima nakon početka liječenja inhibitorima ACE Odgovor na prekid uzimanja inhibitora ACE
Pertusis Ponavljani napadi od ≥5 brzih, snažnih iskašljaja tokom jednog izdaha, nakon čega slijedi užurbani, duboki udah (»krik«), gušenje ili povraćanje Bris iz nazofarinksa u kulturi
 

Aspiracija

 

Vlažni kašalj nakon uzimanja hrane ili pića

RTGgrudnog koša

Bronhoskopija

Tumor Atipični simptomi (npr. mršavljenje, temperatura, iskašljavanje krvi, noćno znojenje, uvećani limfni čvorovi) RTG grudnog koša

ako je pozitivan, CT grudnog koša i bronhoskopska biopsija

TBC ili gljivične infekcije Atipični simptomi (npr. mršavljenje, groznica,  iskašljavanje krvi , noćno znojenje), izlaganje u anamnezi, RTG rudnog koša

Kožno testiranje;

ako je pozitivno,

kultura sputuma te bojenje na acidorezistentne bakterije i gljivice

Ponekad CT grudnog koša ili bronhoalveolarna lavaža

Većina uzroka akutnog kašlja kod djece su benigna stanja. Izuzetak je kašalj praćen povišenom temperaturom kod odojčeta ispod 6 mjeseci.

Kod svakog jakog i upornog kašlja kod djeteta trebalo bi isključiti strano tijelo u disajnim putevima.

       

Terapija kašlja

Liječenje predstavlja liječenje uzroka.

Postoji jednostavno medicinsko pravilo: ne liječi se kašalj već uzrok kašlja! Zato je vrlo važno postaviti dijagnozu bolesti koju kašalj prati. Izlječenjem osnovnog oboljenja i kašalj će proći. Zato roditelji ne treba na svoju ruku da liječe kašalj prije konsultacije sa pedijatrom!

Kada govorimo o kašlju važno je znati da to nije bolest već simptom bolesti disajnog sistema! Kako je riječ o simptomu, ne treba ga suzbijati već olakšavati! Kašalj je odbrambeni mehanizam kojim organizam želi osloboditi disajne puteve od stranih čestica /prašina, dim cigarete,

gasovi, nagle promjene u temperature/ i drugih produkata upale.

Kašalj je redovan simptom akutnih upala disajnih puteva  koje su najčešće u dojenačkoj dobi zbog slijevanja sekreta iz nosa. Nije neobično da kašalj u toj dobi uzrokuje povraćanje sekreta i hrane. Najčešće tek u predškolskoj dobi dijete nauči iskašljani sekret ispljunuti, dok ga do tada guta ili povrati (“sluzavo povraćanje”).

U svakoj akutnoj  infekciji postoji faza suvog nadražajnog kašlja, kada uzročnik ošteti epitel

disajnih puteva, gdje se nalaze i receptori za kašalj. Kašalj koji se tada javlja je odbrambeni i ne treba da se sprečava jer on omogućava da se razmnoženi uzročnik i sekret koji se stvara izbace iz organizma. Poslije faze suvog, nadražajnog kašlja, nastupa faza produktivnog kašlja kada disajni putevi pokušavaju da razblaže koncentaciju uzročnika time što luče sekret, odbrambene ćelije hvataju te uzročnike i uništavaju ih. Ovaj kašalj treba stimulisati. Najbolji način je da se uzima  dovoljno tečnosti, u zavisnosti od uzrasta.

U određenim situacijama kašalj postaje štetan i može da dovede do iscrpljivanja organizma, te ga obavezno treba liječiti. Premda rijetko, on može prouzrokovati ozbiljne komplikacije, kao što su: ruptura emfizemskih bula, prelom rebara, nesanica, pucanje operativnog šava, smanjenje minutnog volumena srca, nesvjestice (tzv. sinkopalni kašalj).

Paleta ljekova protiv kašlja je impresivna i oni zauzimaju najviše mjesta na policama apoteka. To su najrazličitiji sirupi, tablete, kapi, masti za utrljavanje u kožu, sredstva za inhaliranje, itd. Da bi se ordinirao pravi lijek, trebamo znati osnove o vrstama kašlja, što je preduslov pravilnom pristupu liječenju.

Specifična terapija kašlja podrazumijeva eradikaciju njegovog uzroka (npr. infekcije), dok nespecifična terapija obuhvata primjenu antitusika, tj. simptomatsku terapiju. Po pravilu  -Kod neproduktivnog (“suvog”) kašlja  primjenjuju se antitusici, a ne treba ih uzimati bez konsultacije sa ljekarom!!! Važno je znati da se ne radi o medikamentima koji će izliječiti uzrok kašlja, već samo smanjuju posljedice – “dosadni” nadražaj koji tjera pacijenta da kašlje. Od njih ne treba očekivati čudo; da potpuno neutrališu kašalj, jer to je nemoguće dok se ne otkloni (izliječi) uzrok bolesti. Kod ove vrste kašlja korisne su  inhalacije fiziološkim rastvorom, jer se time smanjuje iritacija sluznice.

Kod produktivnog (“vlažnog”) kašlja se uglavnom primjenjuju ekspektoransi i sekretolitici.

Kod ove vrste kašlja neophodno je: ispiranje nosa fiziološkim rastvorom, redovno uklanjanje sekreta iz nosa i dovoljni unos tečnosti.

Uslovi okoline

Prilikom  spavanja važno je podignuti uzglavlje kako bi  se olakšalo iskašljavanje. Temperatura prostorije u kojoj se boravi trebala bi biti između 18-24C. Veoma je važno redovno provjetravanje prostorije u kojoj se boravi, naročito u zimskom periodu i sezoni grijanja. Paziti takođe na optimalnu vlažnost prostorije, bilo ovlaživačima vazduha, vodom ili peškirom na radijatorima. Treba izbjegavati pušenje u prostorijama.

Fizikalna terapija: za pokretanje sekreta sprovoditi fizikalnu terapiju te položajnu drenažu.

Terapija kašlja najčešćih boleti:

Akutni kašalj

Virusne infekcije gornjih disajnih puteva predstavljaju najčešće uzročnike akutnog kašlja. Kašalj se javlja usljed stimulacije refleksa kašlja u gornjim disajnim putevima usljed slivanja sekreta niz zadnji zid ždrijela, nakašljavanja ili zbog oba pomenuta mehanizma. Nazeb izazivaju virusi, a predstavlja akutni zapaljenski proces sluzokože nosa. Oboljenje se još naziva “common cold”, coryza i “rhinitis acuta epidemica”. Pacijenti se javljaju sa akutnim simptomima i znacima koji se primarno odnose na pasažu kroz nosne hodnike (npr. curenje sekreta iz nosa, kijanje, opstrukcija nosnih hodnika i otežano disanje na nos, slivanje sekreta niz zadnji zid ždrijela). Takođe mogu biti sa ili bez povišene tjelesne temperature (obično od 37,2 do 37,5°C), suzenjem očiju, iritacijom grla, glavoboljom i opštom slabošću i malaksalošću. Pri tome je fizikalni nalaz na plućima normalan. Dijagnoza nazeba je relaktivno laka, ali diferencijalno dijagnostički moramo razlikovati alergijsku i vazomotornu kijavicu.

Strana: 1 2

    Štampaj       Email
  • Published: 18 days ago on Maj 9, 2019
  • Objavio:
  • Last Modified: Maj 9, 2019 @ 2:34 pm
  • Filed Under: izdanje br. 121
  •             NOVI BROJ PDF

    center

  • center

  • center

  • center
     

    center
     

    center
     

    center